Önemli kümbetler Emir Ömer Türbesi, Sıddı Zeynep Kümbeti(Battalgazi) ve Kanlı Kümbeti(Battalgazi)’dir.
Hanlar
Silahtar Mustafa Paşa Kervansarayı: Eski Malatya’da dikdörtgen alan üzerine inşa edilmiştir. 1632 tarihinde IV. Murat’ın silahtarı Bosnalı Mustafa Paşa yaptırmıştır.
Taşhan: Hekimhan ilçesinde Malatya Sivas karayolu üzerinde, Eski Darende’dedir. Selçuklu Sultan Hanlarının geleneklerini devam ettiren bir yapıdır.
Bedesten: Eski Darende ilçesinde yer alan dikdörtgen bir yapıdır.
COĞRAFYA
Doğu Anadolu Bölgesi’nin Yukarı Fırat Havzasında yer alan Malatya İç Anadolu, Akdeniz, Doğu Anadolu ve Güneydoğu Anadolu bölgelerine doğal geçişi sağlayan yol güzergahındadır. Malatya genel olarak yüksek plato ve dağlardan oluşan bir arazi yapısına sahiptir.
İlin güney bölümü meşe ağaçlarından oluşan korular ve baltalıklarla, kuzeyi ise bozuk nitelikli yapraklı ormanlarla kaplıdır. Nehir ve çay kenarlarında kavaklık ve söğütlükler bulunur. İl merkezi ve ilçelere bağlı köylerde, kayısı başta olmak üzere geniş meyvelikler yer alır.
İklimi karasaldır; yazlar sıcak ve kurak, kışlar soğuk ve çoğu kez kar yağışlıdır. Ancak son yıllarda yapılan Karakaya ve diğer baraj göllerinin etkisiyle, iklim yumuşayarak zaman zaman Akdeniz iklimi özelliklerini göstermektedir. En çok yağış, ilkbahar ve sonbahar aylarında görülmektedir.
TARİHÇE
Yapılan araştırmalar ve arkeolojik kazılar sonucunda, tarihi geçmişi Paleolitik Çağa kadar uzanan Malatya ilinde, M.Ö. 7000 yıllarında iskanın başladığı anlaşılmıştır. Yöre, daha sonra Hitit, Asur, Urartu, Pers, Roma, Bizans, Arap, Selçuklu ve Osmanlı egemenliklerini yaşamıştır.
NE YENİR
Lezzetli bir mutfağa sahip olan Malatya mutfağında etin ve bulgurun önemli bir yeri vardır.Çoğunlukla bulgur ve diğer malzemelerin karışımıyla yapılan 70 tür ‘köfte’ bulunmaktadır. Bulgur, fasulye yaprağı, kiraz, ayva, üzüm ve dut yaprağı ile yapılan sarmalarda da kullanılır.
Ayrıca kebaplardan, tatlılara kadar birçok yerde kullanılan kayısı ve ürünlerinin, damak lezzetinde önemli bir yeri vardır. Yerel mutfağın gözde yemeklerinden kağıt kebabı ve içli köftenin ise tadına doyum olmaz. Tanımlamanın yetersiz kalacağına inandığımız birbirinden lezzetli ve çeşitli kayısı tatlılarını ise Malatya’yı ziyaretinizde mutlaka tatmalısınız.
NE ALINIR?
Sofra bezi, perde, yazma gibi ahşap kalıplarla ve baskı tekniği ile süslenmiş dokumalar; halılar, canlı ve renkli olan kilimler, cicim; dövme, çekme germe gibi yöntemlerle yapılan bakır mutfak eşyaları; ahşaptan yapılan ve “güm güm” denen yayıklar çıkrıklar, kaşıklar Malatya’dan alınabilecek özgün hediyelik eşyalardır.
Kuru kayısının yanında, kayısının çeşitli türlerinden yapılmış dondurulmuş kayısı, kayısı konservesi, jöle, reçel, marmelat ve kreması, yeşil kayısı turşusu ve pestilinin de yapılacak alışverişlerde alınması tavsiye edilir.
Malatya kent merkezindeki Kapalı Çarşı, Bakırcılar Çarşısı, Kuru Kayısı Pazarı, Atatürk ve İnönü Caddeleri ile Milli Egemenlik Caddesi alışveriş merkezleridir.
YAPMADAN DÖNME
Eski Malatya, Aslantepe ve Arkeoloji Müzesini gezmeden,
Sultansuyu ve Nemrut Dağını görmeden,
Merkezde iyi bir lokantada kağıt kebabı yemeden ,
Analı-kızlı içli köfte ve tereyağlı kayısı tatlısı ya da balık köfte yemeden,
Kayısı ve yan ürünlerinin satıldığı Şire Pazarında alış-veriş yapmadan…
Dönmeyin.

Ayrıca Bizanslılar dönemindeki ünlü İstanbul-Bağdat yolunun da kasaba sınırlarından geçtiği bilinmektedir. Yine bu devre ait olarak Yukarı Mahalle’de hamam ve yeldeğirmeni kalıntıları halen mevcuttur.1071 yılındaki Malazgirt zaferinden sonra Türkleşen bu bölgeye Güney ve Orta Anadolu’da yaygın olarak iskan eden Avşarlar yerleşmiştir. Bu yerleşimin izlerine kasabanın Dere Mahallesi sınırları içinde rastlamak mümkündür. Sivas yakınlarında vuku bulan Kösedağ Savaşında Selçuklular’ın yenilmesinden sonra Malatya yönüne hareket eden Moğol ordusu güzergah üzerindeki bütün köy ve kasabaları yağmalamıştır. O yıllarda Kocaözü topraklarında kurulu bulunan Pazar köyü’de bu yağmadan nasibini almıştır. Daha sonra burada yerleşmiş olan Avşar boyuna mensup halk bölgeyi terk ederek bugünkü Kahramanmaraş iline bağlı Pazarcık İlçesinin olduğu yere yerleşmiş ve bu yerleşim birimini kurmuşlardır.

“Kocaözü” Adı;

Bugünkü Kocaözü kasabasını kuranların geçmişi Cizre Beyliğine dayanmaktadır. Cizre beylerinden Kel Nasır ve Kel Hacı kan davasından dolayı Cizre’yi terk ederek Adıyaman iline bağlı Gölbaşı ilçesi civarına yakınları ile birlikte yerleşirler. Ancak burası da onlara fazla çekici gelmez ve daha yeşil, daha sulak bir yer ararlar. Bu amaçla batıya doğru ilerlerken şu anda Kocaözü kasabasının yerleşim alanının bulunduğu yeşil Kocaözü vadisiyle karşılaşırlar. Boydan boya yemyeşil, içinden sular geçen bu vadi tabanı Kel Nasır ve Yanınkilerin çok hoşuna gider. Vadinin en yukarısı yani suyun kaynağı olan Yukarı mahalleye yerleşirler. Bugün kasabada Nasır uşağı diye anılan aileler bulunmaktadır. Baştan başa sazlık ve çayırlarla kaplı bu vadiye büyük yeşillik veya büyük çayır mânâlarına gelen “Koca öz” derler. Daha sonraları bu günümüzde kullanıldığı şekliyle “Kocaözü”ne dönüşür. Zamanla değişik kişilerin de gelip yerleşmesiyle büyüyen Kocaözü 1964 yılında belediye teşkilatının kurulmasıyla Hekimhan ilçesine bağlı olur.

Tabii Çevre;

Kocaözü, Doğu Anadolu Bölgesinde, Malatya ili, Hekimhan ilçesine bağlı bir kasabadır. Kasaba Malatya’ya 75 km. Hekimhan’a ise 16 km. uzaklıktadır.Çevresi dağlarla çevrili olan Kocaözükasabasının doğusunda Malatya-Sivas karayolu, batısında Dikenli, Kızılyatak, Çelikli köyleri, kuzeyinde Güzelyurt ve güneyinde de İpekyolu (Kirmana) kasabaları vardır.Kasaba, Kocaözü vadisinin iki yakasına, Sivas-Malatya karayolunun batısına kurulmuştur. Sivas topraklarında doğup, Yazıhan ilçesinde Tohma çayı ile birleşen Kuruçay, kasabayı Kösehan ve asıl Kocaözü olmak üzere iki kısıma ayırmıştır.

Dar bir vadi tabanına yayılmış olan “kasabanın alt ve üst noktaları arasında 150-200 metrelik bir kod farkı vardır. Kasabanın güneyinde yer alan Keskin tepesi 1950 m. Batısında bulunan Taşharman düzlüğü 1800 m. Kuzeyinde bulunan Uma tepesi 1850 m. olup, bu yükseklikler arasında yer alan Kocaözü kasabasının denizden ortalama yüksekliği ise 1100 m. civarındadır.”* Kasabayı çevreleyen dağ ve tepeler bitki örtüsü bakımından pek zengin değildirler. Daha önceleri buralar tamamen ormanlarla kaplıyken, bu ormanlar bilinçsizce tüketim sonucu yok edilmişlerdir. Sulanabilen arazinin büyük bir kısmı kayısı bahçeleridir. Yine vadi tabanını tutan yeşil alanda kavak, ceviz, söğüt ve birçok meyve ağacına rastlanır. Bitki örtüsü pek zengin olmayan dağ ve tepe yamaçlarında ise yer yer meşe, ardıç ve alıç türü ağaçlara rastlanmaktadır.Kocaözü kasabası idari teşkilat olarak dört mahalle ve bir de mezradan oluşur. Bunlar; Orta Mahalle, Yukarı Mahalle, Dere Mahallesi ve Kösehasan mezrasıdır. Kasabanın en doğusunda Kösehasan yer alıp oradan batıya doğru sırasıyla, Dere Mahallesi, Orta Mahalle ve en batısında da Yukarı Mahalle bulunur. Keskin mezrası ise kasabanın güney ucunda yer alır.

İklim;

Malatya’ya 75 km, Sivas’a ise 200 km uzaklıkta bulunan Kocaözü Kasabası Doğu Anadolu ve İç Anadolu bölgelerinde hüküm süren karasal iklimin etkisi altındadır. Fakat son yıllarda inşaatı tamamlanıp su tutulmaya başlanan baraj göllerinin (Karakaya, Keban, Atatürk) etkisiyle bu iklimde yumuşama görülmektedir. Buna rağmen kış aylarında kar yağışı ve don olayları sıkça yaşanmaktadır.Kış mevsiminin en soğuk dönemi ise ocak ayı sonu ve şubat ayı başlarıdır. Çok soğuk ve karlı geçen bu süreye halk arasında “Karakış” denir.Yılın en sıcak ayı temmuz dur. Yıllık ortalama sıcaklık +13 derecedir. Ocak ayı ortalaması -2 dereceye kadar düşer. Temmuz ayı ortalaması ise +23 derece civarındadır.

Yıllık yağış miktarı 500-550 mm seviyesinde olup bu rakamlarda yıllara göre 50-100 mm civarında düşüş yada yükselme görülebilir. En fazla yağış Nisan ve Mayıs aylarında görülür. Kasabanın çevresinin yüksek dağlarla çevrili oluşu ve deniz etkisine kapalı oluşu gece-gündüz ve yaz-kış sıcaklık farklarının yüksek olmasına sebep olmaktadır.Kar yağışı aralık ayı başlarında soğuklarla başlar ve mart ayı ortalarına kadar devam edebilir. Kış boyunca kasabada kar hemen hiç eksik olmaz. En çok yağış ilkbaharda yağmur şeklinde düşmektedir. Bu yağmurlar çoğu kez şiddetli ve sağanak şekilde yağarak taşkınlara ve erozyona sebep olurlar. Bunda arazinin yamaç ve bitki örtüsü bakımından fakir oluşunun büyük payı vardır.

Ulaşım ve Haberleşme;

Kasabada ulaşım için çok önceleri at, eşek ve katır gibi hayvanlardan faydalanılırmış. Özellikle şehire gidip gelirken bu yolculuk günlerce sürer ve insanları oldukça yorarmış. Fakat daha sonra sırayla önce Malatya-Sivas demiryolunun kasabanın doğu ucundan geçmesi, arkasından da kasabanın karayolu ile Hekimhan ve Malatya’ya bağlanması şehir merkezlerine gidiş gelişleri kolaylaştırmıştır. Artık şehire gitmek için kullanılmayan bu hayvanlar sadece kasaba içinde bahçe ve tarlaya gidiş gelişlerde veya yük taşımada kullanılır olmuşlardır. Günümüzde ise kasabanın hemen her noktasına motorlu araçlar gidebilecek şekilde yollar açılmış olup kasaba da traktör kullanımı yaygınlaşmıştır. Dolayısı ile bağ, bahçe işlerinde ağırlıklı olarak traktör kullanılmaya başlanmış ve binek hayvanları önemini yitirmişlerdir. Kasabanın yayıldığı vadinin tam ortasından geçip, kasabayı boydan boya ikiye bölen karayolu 1993 yılında asfaltlanmıştır. Bu yol aynı zamanda kasabanın tek giriş ve çıkış yolu olup kasabayı Malatya-Sivas karayoluna bağlayarak Malatya ve Hekimhan’a olan ulaşımını da sağlamaktadır.

Bu yollar kasabanın Malatya’ya uzaklığı 75 km, Hekimhan’a uzaklığı 16 km dir. Kasabadan Sivas-Malatya demiryolunun da geçmesi ulaşım açısından kasabalılara büyük kolaylık sağlamıştır.Kasabanın hem demiryolu, hem de karayolu ulaşımına sahip oluşu kasaba ile şehir arasında ilişkilerin artmasına gidiş gelişlerin kolaylaşıp sıklaşmasına sebep olmuştur. Şehir merkezlerine kasabadan haftanın her günü belediye otobüsleri ve özel otobüsler karşılıklı seferler yapmaktadırlar.Kocaözü Kasabası haberleşme açısından da, ulaşım bakımından olduğu gibi çevresinde yer alan bir çok yerleşim birimine göre daha iyi durumdadır. Kasabada P.T.T. şubesi mevcut olup kasaba halkı, 1987 yılından itibaren otomatik telefon görüşmesiyle tanışmıştır. Bugün kasabada hemen her evde telefon bulunmaktadır.

NÜFUS: 702.055 (1990)

İL TRAFİK NO: 44

İLÇELER: Malatya (merkez), Akçadağ, Arapkir, Arguvan, Battalgazi, Darende, Doğanşehir, Doğanyol, Hekimhan, Kale, Kuluncak, Pötürge, Yazıhan, Yeşilyurt.

İLGİ ÇEKİCİ YERLER: Pınarbaşı Orman İçi Dinlenme Yeri, Takaz Pınarı, Eski Malatya (günümüzde Battalgazi), Kalesi, Malatya, Arapkir ve Darende Ulucamileri, Şahabiye-i Kübra Medresesi, Sadrazam Külliyesi, Melik Sunullah, Akminare, Abdülselam, Karahan, Cafer Paşa, Mirliva Ahmed Paşa, Gümrükçü Osman Paşa, Çobanlı ve Köprülü Mehmed Paşa Camileri, Ispanakçı Mustafa Paşa Kütüphanesi (sonradan Molla Eyüb Camisi), Kanlı Kümbet, İkiz Türbe, Şeyh Hamid-i Veli (Somuncu Baba) Zaviyesi, Silahtar Mustafa Paşa Hanı, Taşhan, Kırkgöz Köprüsü, Bedesten (Haç Hüseyin Paşa Arastası), Hasan Paşa ve Köprülü Mehmed Paşa Hamamları.

İl Kültür Müdürlüğü

Tel: (422) 323 29 42
Faks: (422) 323 29 12

Devlet Güzel Sanatlar Galerisi Müdürlüğü

Kültür Merkezi SSK Yanı
MALATYA
Tel: (0 422) 323 91 73
Faks: (0 422) 323 49 28

Kültür Merkezleri

Tiyatro, konferans gibi etkinliklere yönelik 360 kişilik Salon
250 m²’lik Kütüphane
Galeri

Yazışma Adresi: Sabancı Kültür Merkezi Müd.
İnönü Mah. İstasyon Virajı No: 35 Malatya
Tel: (422) 324 76 12

Müze

Malatya Müzesi
Adres: Dernek Mah. Kanal Boyu – Malatya
Tel: (422) 321 30 06

Örenyeri

Arslantepe – Merkez- Bahçebaşı

Önemli Günler

Mahalli Kutlama Günleri:

Atatürk’ün Malatya’ya Gelişi
Merkez
13 Şubat

Festivaller:

Kayısı Festivali
Merkez
22-24 Temmuz

Şenlikler:

Arapkir Bağbozumu Şenlikleri
Arapkir
Eylül Ayının İlk Haftası

Darende Zengibahar Karakucak Güreşleri
Darende
30 Ağustos

Resim: Malatya Ulu Cami Taçkapısında çini bezeme (1247)